Chính tại Đại hội này, các đại biểu rất xúc động khi nghe các đồng chí Nam Bộ kể câu chuyện: "Tụi tôi ở với người Bác" xảy ra tại thành phố Sài Gòn. Đó là vào giữa tháng 7 năm 1949, một nhóm thiếu niên gồm bốn em trong nội thành đã tấn công nhà hàng Công ti năng tan (Continental) tiêu diệt hơn 10 tên sĩ quan Pháp và làm bị thương nhiều tên khác. (Báo Sài Gòn thời đó có đưa tin trận đánh này).

  Cuộc tiến công diễn ra giữa ban ngày, tụi giặc lại đông nên các chiến sĩ nhỏ tuổi đều bị bắt và bị tra tấn hết sức dã man. ở trong phòng số 1 thuộc khám Catina, địa điểm tra tấn tù nhân với đủ loại dụng cụ tàn bạo, man rợ nhất có tên Thành chuyên việc tra tấn và hai tên quan Pháp là Bô Nanh và Xê Da. Xê Da là Pháp lai, nói tiếng Việt như người Việt, chuyên lấy khẩu cung những người mà chúng cho là "Việt Minh cộng sản". Sau khi bị tra tấn tàn nhẫn, trên người em nào cũng bê bết máu và thâm tím mặt mày, bọn giặc đưa các em vào cho Xê Da lấy cung. Trước hết Xê Da hỏi tên:

- Ê, tụi bay tên gì? - Hắn lui cui ghi tên bốn em vào sổ.
Một em nói:
- Tôi, Hồ Chí Trung
Rồi tiếp các em sau:
- Tôi, Hồ Chí Thắng
- Tôi, Hồ Chí Dũng.
Xê Da buông bút, trợn mắt, chửi tục và nói:
- Bộ tụi bay phá tao hả?
Một em trả lời:
- Không, tên thiệt của tụi tôi đó mà.
Xê Da lại hỏi:
- Cha tụi bay tên gì? Tụi bay là anh em ruột hả?
Một em khác lại trả lời:
- Cha tụi tôi mất lâu rồi, tụi tôi là anh em ruột ở với người Bác tên là Hồ Chí Minh.

Quân thù rất cảm phục tinh thần bất khuất của các em như đã phải kính phục biết bao anh hùng, chiến sĩ của ta, nhưng chúng vẫn hèn hạ thủ tiêu những chiến sĩ nhỏ tuổi ấy.

Cùng với những thắng lợi to lớn của quân dân ta đẩy chiến lược đánh nhanh thắng nhanh của thực dân Pháp xuống vực sâu thất bại, đi dần đến chỗ phá sản hoàn toàn, sự phát triển của phong trào thiếu nhi cũng như công tác Đội làm cho Bác Hồ kính yêu và Đảng ta rất vui lòng. Trung thu lại đến, Trung thu năm 1949, Bác viết thư gửi các cháu trong niềm vui khôn tả mặc dầu điều kiện vật chất lúc này rất thiếu thốn do phải dành tất cả phục vụ cho cuộc kháng chiến: "...Lần này là Trung thu kháng chiến thứ ba của các cháu. Vì chúng ta kháng chiến đã ba năm thức gì cũng hơi thiếu thốn hơn trước, cho nên có lẽ Trung thu này các cháu ít quà bánh hơn năm ngoái. Nhưng Bác chắc các cháu vui hơn. Một là vì các cháu đều biết rằng càng khó khăn là ta càng gần ngày thắng lợi. Hai là vì năm nay các cháu tiến bộ hơn năm ngoái, về mặt thi đua học hành cũng vậy, về mặt tham gia kháng chiến cũng vậy".

Như trên đã nêu, giữa tháng 9 năm 1949, Trung ương Đảng triệu tập Hội nghị cán bộ thanh vận tại căn cứ địa Việt Bắc. Thực hiện Nghị quyết của Hội nghị này, Trung ương Đoàn Thanh niên Cứu quốc và Bộ Giáo dục phối hợp mở Hội nghị cán bộ phụ trách thiếu nhi (11-1949).

Mặc dầu rất bận việc và đang phải chuẩn bị những hoạt động quốc tế quan trọng, Bác Hồ đã dành thời gian viết bức thư gửi cho Hội nghị căn dặn nhiều điều hết sức cần thiết. Bác viết:

"Cách dạy trẻ cần làm cho chúng biết: Yêu Tổ quốc, thương đồng bào, chuộng lao động, giữ kỷ luật, biết vệ sinh, học văn hóa. Đồng thời phải giữ toàn vẹn cái tính vui vẻ, hoạt bát, tự nhiên, tự động, trẻ trung của chúng (chớ nên làm cho chúng hóa ra những "người già sớm". Nhiều thư các cháu gửi cho Bác Hồ viết như người lớn viết; đó là một triệu chứng già sớm nên tránh)

- Trong lúc học, cũng cần làm cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần làm cho chúng học. ở trong nhà, ở trường học, ở xã hội chúng đều vui đều học. Muốn vậy thì các bạn phụ trách nhi đồng cần phải liên lạc mật thiết với cha mẹ và thầy giáo của nhi đồng

- Ngày nay chúng là nhi đồng, 11 năm sau chúng sẽ là công dân, cán bộ. Vì vậy, Chính phủ, các đoàn thể, và tất cả các đồng bào có trách nhiệm giúp sức vào việc giáo dục nhi đồng. Công việc ấy phụ nữ và thanh niên phải là người phụ trách chính, nhất là thanh niên

- Giáo dục nhi đồng là một khoa học. Vậy các bạn phải cố gắng học tập, nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm để tiến bộ mãi. Nhất là phải làm kiểu mẫu trong mọi việc. Như vậy, thì các bạn sẽ thành công".

Những Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, những lời dạy ân cần của Bác Hồ kính yêu đã từng bước khẳng định đường lối vận động thiếu nhi trong điều kiện của cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện của nhân dân ta là hoàn toàn đúng đắn và sáng tạo.

Ngày 9-1-1950 nổ ra cuộc đấu tranh lớn của học sinh - sinh viên Sài Gòn chống địch khủng bố với tấm gương hy sinh anh dũng của anh Trần Văn Ơn. Sau đó là phong trào truy điệu Trần Văn Ơn lan rộng khắp các thành phố lớn từ Nam ra Bắc. Hàng triệu thiếu nhi đã theo các anh chị tham gia các lễ truy điệu làm cho các em thêm căm thù quân cướp nước và bọn bán nước.

Do yêu cầu của cuộc kháng chiến bước sang giai đoạn mới và thực hiện chủ trương của Ban Thường vụ Trung ương Đảng về tăng cường công tác thanh thiếu nhi, ngày 7-2-1950 Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ nhất đã tiến hành tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên (căn cứ địa kháng chiến Việt Bắc) với hơn 400 đại biểu khắp các vùng, miền, tỉnh, thành trong cả nước. Báo cáo chính trị do anh Nguyễn Lam trình bày trước Đại hội mang tên "Chiến đấu và xây dựng tương lai" đánh giá cao những cống hiến to lớn của thanh thiếu nhi nước ta từ năm 1941 cho đến năm 1950 và đề ra những nhiệm vụ cơ bản của Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi trong giai đoạn cách mạng mới. Báo cáo dành phần quan trọng đề cập đến công tác thiếu nhi dưới đầu đề lớn: "Lãnh đạo thực sự công tác giáo dục và bảo vệ thiếu niên, nhi đồng". Báo cáo viết: "Công việc tổ chức, giáo dục và bảo vệ thiếu niên nhi đồng là một việc rất cấp bách hiện nay". Báo cáo nêu lên khuyết điểm lớn của công tác thiếu nhi trong những năm kháng chiến là "Hướng nhiều vào việc huy động thiếu nhi làm việc kháng chiến hơn là việc giáo dục và bảo vệ thiếu nhi, đồng thời ta chưa có phương pháp giáo dục thống nhất. Cán bộ thanh niên chưa quan niệm rõ vấn đề thiếu nhi nên lơ là với việc phụ trách, giáo dục các em". Báo cáo nêu lên nhận định tổng quát và những nhiệm vụ của Đoàn đối với công tác thiếu nhi như sau: "Thiếu niên nhi đồng có nhiều khả năng và tính tốt để trở nên lớp thanh niên tương lai xây dựng xã hội mới nên Đoàn phải phụ trách trực tiếp giáo dục, bảo vệ thiếu nhi, coi đó là việc củng cố, phát triển Đoàn. Đoàn phải chỉ định những cán bộ khá ra đảm nhiệm công tác này và lập ra ở mỗi cấp một ban thiếu nhi để nghiên cứu và giúp cấp bộ".

Báo cáo đề ra các nhiệm vụ của công tác thiếu nhi:

- Đoàn phụ trách việc lãnh đạo tổ chức thiếu nhi Tháng Tám và giáo dục nhi đồng.

- Đoàn giúp Chính phủ đào tạo các giáo viên có năng lực và giới thiệu đoàn viên có điều kiện làm nhiệm vụ giáo dục trong các trường tiểu học và phụ trách việc giáo dục thiếu niên nhi đồng.

- Đồng thời Đoàn cũng chú trọng đến việc kết nạp các giáo viên các trường tiểu học vào Đoàn để làm tròn nhiệm vụ giáo dục thiếu niên, nhi đồng.

- Đoàn giúp vào việc tổ chức các vườn trẻ hay các trại thiếu nhi, chăm lo đến đời sống thiếu nhi.

- Đoàn chú trọng xuất bản sách báo cho thiếu nhi, các sách bình dân, các tạp chí, các tập tranh, trò chơi cho thiếu nhi.

Quá trình triển khai các văn kiện của Đảng và của Đại hội Đoàn toàn quốc về công tác thiếu nhi đã thúc đẩy sự phát triển của tổ chức Đội mà nét nổi bật là chỉ đạo mặt giáo dục theo tinh thần thư của Bác Hồ gửi Hội nghị cán bộ thiếu nhi cuối năm 1949. Tên Đội trước đây chưa thống nhất trong cả nước mặc dầu tổ chức Đội nơi nào cũng do Đoàn thành lập nay thống nhất tên chung là Đội thiếu nhi Tháng Tám. Tên này có ý nghĩa là lớp thiếu nhi được lớn lên sau Cách mạng Tháng Tám luôn gắn bó với chế độ và phấn đấu theo con đường của cha anh. Nhiệm vụ của thiếu nhi trước hết là thi đua học hành và tham gia kháng chiến tuỳ theo sức của mình, làm nhiều việc nhỏ thành việc lớn theo lời dạy của Bác Hồ.

Năm 1950 cũng là năm ta đẩy mạnh các mặt hoạt động trong vùng sau lưng địch, vùng tạm chiếm, nhất là các đô thị lớn nhằm làm thất bại âm mưu "lấy chiến tranh nuôi chiến tranh, dùng người Việt đánh người Việt" của giặc Pháp. Do thiếu quân số trầm trọng nên địch tiến hành bắt thanh niên và có nơi chúng còn bắt cả thiếu nhi để huấn luyện quân sự, chờ thời gian đưa các em vào lính. Khắp nơi trên đất nước ta đã xuất  hiện nhiều tấm gương tiêu biểu cho tinh thần ngoan cường của thiếu nhi trong vùng địch. Đó là Phạm Ngọc Đa quê ở xã Bạch Đằng, huyện Tiên Lãng (Kiến An - Hải Phòng) mồ côi cha mẹ nên phải tự kiếm sống. Căm thù giặc Pháp cướp nước ta, Đa tham gia công tác kháng chiến, làm trinh sát cho du kích xã. Đội du kích của Đa được giao nhiệm vụ làm liên lạc, đào hầm bí mật để che giấu cán bộ, du kích. Trong một trận càn của địch, chúng đã phát hiện được hầm của Đa. Địch bắt và trói Phạm Ngọc Đa trên một tấm phản rồi tra tấn hết sức dã man. Chúng buộc Đa phải chỉ hầm bí mật. Đa nói lớn vào mặt kẻ thù vừa để tỏ thái độ bất khuất vừa cốt để các anh chị du kích đang ẩn nấp trong các hầm gần đó yên tâm: "Đúng, tao biết nhiều hầm nhưng không phải để khai ra cho chúng mày". Tên quan ba Pháp khét tiếng tàn ác cầm con dao pha chặt lìa một cánh tay của Đa. Đau đớn tột cùng Đa càng căm thù quân giặc và hét lớn: "Đả đảo bọn thực dân xâm lược". Giặc điên cuồng lồng lộn và trở nên mất hết tính người, chúng lấy dao cắt từng khoanh đùi của em nhưng Đa vẫn hiên ngang giữ vững khí tiết cho đến lúc hy sinh. Đồng bào và thanh thiếu nhi cả tỉnh, cả nước thương tiếc em khôn nguôi, nguyện chiến đấu đến cùng để trả thù cho em. Sau này Nhà nước ta đã truy tặng người đội viên liệt sĩ Phạm Ngọc Đa danh hiệu vẻ vang Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (1977).

Trong cuộc chiến đấu quyết liệt, sinh tử với kẻ thù, hình ảnh Bác Hồ kính yêu đối với nhân dân cả nước luôn ở trong tim người dân đất Việt, nhất là đối với đồng bào Nam Bộ xa xôi. Tại thị xã Cần Thơ có đội viên thiếu niên Trần Đông 14 tuổi tham gia biệt động quân hoạt động rất gan dạ. Do bị bọn phản động phát hiện, giặc bắt Đông khi trong người em có 2 quả lựu đạn mà Đông đang chờ thời cơ tiêu diệt một toán giặc Pháp. Bị tra tấn hết sức tàn nhẫn nhưng Trần Đông không hé răng khai nửa lời với địch về cơ sở nằm vùng của đội biệt động. Bọn giặc đưa Đông ra cầu tàu xử bắn. Chúng bảo Đông bước qua ảnh Bác Hồ thì sẽ được tha. Đông bình tĩnh bước đến bên cạnh ảnh Bác rồi kính cẩn quì xuống lấy hai tay nâng tấm ảnh để lên đầu ung dung đi thẳng đến cột bắn và hô to: "Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam độc lập muôn năm!".

Tại cố đô Huế, Đội du kích thiếu niên thành Huế - đơn vị vũ trang thuộc Thành đội Thuận Hóa là đơn vị duy nhất và đầu tiên trong các đội du kích thiếu nhi được Nhà nước ta tặng Huân chương Quân công hạng Ba do những chiến công xuất sắc vào dịp kỷ niệm Quốc khánh lần thứ 5 của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đội được thành lập vào đầu năm 1948 gồm phần lớn là học sinh trường Quốc học Huế và thiếu niên các khu phố nội thành. Một số đội viên như Vĩnh Sung, Lê Nhật Huy, Mai Khắc Thuận, Trần Văn Nghị, Nguyễn Điền, Hoàng Thị Châu, Nguyễn Thị Hằng, Tôn Thất Thanh, Hoàng Anh Cung, Nguyễn Quyên... đã lập thành tích xuất sắc trong chiến đấu dưới sự chỉ huy trực tiếp của Thành đội phó Nguyễn Phương Từ.

Đội có nhiều hoạt động gây tiếng vang lớn trong cả nước, làm cho kẻ thù khiếp sợ. Để lập thành tích dâng lên Bác nhân kỷ niệm ngày sinh của Người, đêm 18-5-1949, toàn đội đã tổ chức một loạt trận tấn công bằng lựu đạn và ô buy vào nhiều vị trí quân Pháp, nguỵ giữa lòng thành phố, rải hàng ngàn truyền đơn kêu gọi thanh niên và đồng bào đứng lên kháng chiến đánh đuổi quân xâm lược. Sáng hôm sau (19-5), các đội viên học tại trường Quốc học Huế rất táo bạo tổ chức một cuộc mít tinh lớn mừng ngày sinh của Bác tại ngay nhà chơi của trường. Hàng trăm học sinh hưởng ứng hô vang "Hồ Chí Minh muôn năm!" ảnh Bác được giương cao trước sự ngỡ ngàng và hốt hoảng của lính địch đóng quân gần đấy nhất là bọn mật thám đang rình rập ngày đêm. Thời gian sau, khi Bảo Đại được Pháp đưa về làm Quốc Trưởng bù nhìn mà báo chí vùng tạm chiếm gọi là "Hồi loan chấp chính", Đội du kích thiếu niên thành Huế lại tổ chức một loạt cuộc tiến công các đồn, bốt địch ở Thành nội trong trận phối hợp với bộ đội chủ lực và đại đội địa phương Thuận Hóa nã pháo vào Điện Thái Hòa (Hoàng Cung), nơi Bảo Đại đang mở "Đại yến" thết đãi bọn sĩ quan thực dân cao cấp và bọn bù nhìn. Đạn pháo của quân ta rót vào thành cùng với hàng loạt lựu đạn và ô buy của đội du kích thiếu niên nổ xé trời liên hồi. Điện của thành phố
phụt tắt do các đơn vị tự vệ công nhân phá nhà máy. Mờ sáng hôm sau, giặc Pháp đưa Bảo Đại lên máy bay trốn thoát khỏi cố đô, nơi y dự định tổ chức rất nhiều hoạt động lừa mị.

Cũng từ năm 1950, cách mạng nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới trên đà thắng lợi về quân sự và ngoại giao ngày càng to lớn. Công tác vận động thanh thiếu nhi của Đảng được tăng cường mạnh mẽ. Ngày 24 tháng 7 năm 1950, Ban Chấp hàng Trung ương Đảng ban hành "Nghị quyết về công tác thanh vận". Đây là một văn kiện hết sức quan trọng về vận động thanh thiếu nhi của Đảng ta trong cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện và trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược. Như vậy là sau chỉ thị số 17/CTTW của Ban Thường vụ Trung ương Đảng về công tác thiếu nhi, sau Nghị quyết Hội nghị cán bộ thanh vận toàn quốc giữa năm 1949, sau cuộc phát động phong trào công tác Trần Quốc Toản của Bác Hồ kính yêu, sau Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ nhất (2-1950) với đề án về công tác thiếu nhi; Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác thanh vận trong đó có phần rất quan trọng dành cho công tác thiếu nhi lại một lần nữa nói lên mối quan tâm sâu sắc của Đảng và Bác đối với sự nghiệp đào tạo, bồi dưỡng thế hệ măng non đất nước trong điều kiện phải tập trung sức người và lực lượng vật chất để chiến thắng quân thù. Đây là sự kiện chính trị trọng đại trong hoạt động của Đội và phong trào thiếu nhi nước ta. Phần công tác thiếu nhi trong Nghị quyết về công tác thanh vận của Ban Chấp hành Trung ương Đảng nêu rõ: "Giáo dục thiếu nhi là một vấn đề thanh niên phải thật sự phụ trách để đào tạo một thế hệ hậu bị cho mình. Về tổ chức, tách riêng hai lớp tuổi thiếu niên và nhi đồng. Nhi đồng từ 7 tuổi đến 12 tuổi là nhi đồng Tháng Tám. Thiếu niên từ 12 tuổi đến 15 tuổi là thiếu niên Tiền phong Đội. Chung cho các phong trào thiếu niên và nhi đồng gọi là phong trào "Cháu Bác Hồ". Tổ chức thiếu niên hay nhi đồng cũng vậy không có hệ thống dọc. Vấn đề phụ trách: tổ chức tuy riêng nhưng phụ trách thì chung... thực sự phải là Đoàn thanh niên phụ trách, có như thế mới giáo dục, đào tạo thế hệ hậu bị đúng tính chất, đường lối đã định...

Cần bổ sung thêm cán bộ tốt để phụ trách thiếu nhi. Cần phối hợp với Chính phủ và các đoàn thể khác trong vấn đề giáo dục thiếu nhi. ở Trung ương cần tổ chức một ủy ban bảo vệ thiếu nhi gồm đại biểu các bộ phận giáo dục, y tế, các đoàn thể thanh niên, công đoàn, nông hội, phụ nữ, văn nghệ,v.v... để chăm lo đời sống, sức khỏe và giáo dục thiếu nhi". Tháng 2 năm 1951, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng ta được triệu tập tại căn cứ địa Việt Bắc. Đây là sự kiện chính trị đặc biệt quan trọng nhằm đẩy mạnh sự nghiệp kháng chiến mau tới đích thắng lợi. Đại hội đã thông qua bản báo cáo về công tác thanh vận của Đảng. Trung ương Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam trong đó phần công tác giáo dục thiếu nhi nêu rõ: "... Bảo vệ, giáo dục thiếu nhi là nhiệm vụ của toàn Đảng. Chúng ta vui mừng nhận thấy trong phong trào thiếu nhi do Đoàn thanh niên lãnh đạo đã thu hút được hầu hết các em từ ngày khởi nghĩa và giáo dục các em yêu nước, yêu đồng bào, yêu lao động, yêu Bác Hồ. Chúng ta nhận thấy khuyết điểm lớn là Đảng cũng như các ngành của Đảng chưa thiết thực đặt vấn đề bảo vệ, giáo dục thiếu nhi do đó chúng ta động viên các em làm công tác kháng chiến quá nhiều hơn là chăm lo đến sức khỏe của các em... Vấn đề bảo vệ, giáo dục thiếu nhi phải là nhiệm vụ chung của quân, dân, chính dưới sự lãnh đạo của Đảng. Có như vậy, thiếu nhi, tương lai của dân tộc mới được tạo thành những thanh niên cộng sản tốt sau này, Đoàn thanh niên phải chú trọng giáo dục thiếu nhi để các em trở thành những đoàn viên tương lai hăng hái xung phong đi đầu thực hiện những nhiệm vụ của Đảng... Qua nghiên cứu các Nghị quyết nêu trên, chúng ta thấy bước phát triển mới rất toàn diện về công tác thiếu nhi của Đảng. Các Nghị quyết của Trung ương đã được triển khai xuống các cấp trong đó điểm nổi bật là vấn đề chăm lo đời sống, sức khỏe, bảo vệ, giáo dục thiếu nhi... mà những năm trước thường nặng về huy động các em tham gia đóng góp cho kháng chiến. Các Nghị quyết của Đảng còn khẳng định rõ thiếu nhi là lực lượng hậu bị của Đoàn nên Đoàn phải "Thật sự phụ trách" đồng thời tổ chức tốt sự phối hợp với các ngành, đoàn thể xã hội. Một trong những điều kiện quan trọng để tăng cường công tác thiếu nhi như Nghị quyết của Trung ương đã chỉ ra là tuyển chọn và đào tạo đội ngũ cán bộ phụ trách.

Về mặt này, sau khi quán triệt các Nghị quyết của Trung ương Đảng, năm 1951, Xứ Đoàn TNCQ Nam Bộ là nơi đầu tiên mở trường huấn luyện cán bộ phụ trách thiếu nhi. Trước đó, thực hiện chủ trương của Xứ ủy, các đồng chí lãnh đạo Xứ Đoàn Châu Quốc Tuấn, Trần Bạch Đằng đã tiến hành củng cố Ban thiếu nhi, điều động nhiều cán bộ phụ trách giỏi, các trưởng ban thiếu nhi các tỉnh như các anh, chị phụ trách Nguyễn Anh Ngọc, Hồ Thiện Ngôn, Nguyễn Thị Loan, Trần Khắc Minh, Thanh Sơn, v.v... và nhiều anh, chị khác về công tác tại Ban thiếu nhi của Xứ Đoàn. Liên khu Đoàn IV cũng tiến hàng tăng cường và củng cố Ban công tác thiếu nhi và soạn chương trình bồi dưỡng cán bộ phụ trách gửi cho các tỉnh, Thị Đoàn. Liên khu Đoàn V tổ chức các "Trại cán bộ phụ trách thiếu nhi", điều động các anh chị cán bộ Đoàn, Liên Đoàn có trình độ làm giảng viên cho các trại này như các anh Trương Đình Bảng, Võ Tuân, Ngô Thừa,v.v... Tại Đại hội chiến sĩ thi đua Liên khu (1952) có 3 đội viên thiếu niên tiêu biểu được dự với tư cách là đại biểu chính thức của Đại hội, đó là các đội viên Võ Lanh, Trần Ngọc Toản, Nguyễn Lương. Võ Lanh quê ở Quảng Nam xuất thân trong gia đình ở làng chài. Căm thù giặc, Lanh tham gia đánh giặc cùng với các anh du kích trong xã. Có lần súng hết đạn, Lanh bật lưỡi lê xông vào tên giặc quyết tiêu diệt hắn. Tên giặc to cao cầm súng trong tay nhưng hoảng sợ quá, hắn bắn trượt rồi vứt súng tháo chạy. Do có nhiều thành tích xuất sắc trong chiến đấu nên Bộ tư lệnh Liên khu V đặc cách kết nạp Lanh vào Đảng lúc mới tròn 14 tuổi. Cùng với Lanh còn có Trần Ngọc Toản, với nhiều thành tích xuất sắc trong chiến đấu, Trần Ngọc Toản cũng đã được cử tham gia đoàn đại biểu cán bộ, chiến sĩ của Bộ tư lệnh Liên khu V ra Việt Bắc dự Đại hội anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất. Các đội viên vô cùng xúc động được gặp Bác Hồ kính yêu, được nghe Bác nói chuyện, cũng như được gặp các đồng chí lãnh đạo của Đảng và Chính phủ ta.

Cùng với các khu vực khác, phong trào thiếu nhi tham gia kháng chiến đã ngày càng phát triển rộng khắp ở các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, nhiều hoạt động, nhiều trận đánh của các em thiếu nhi đã làm cho địch khiếp vía. Nhiều em thiếu niên đã hy sinh cho sự nghiệp cách mạng như Đào Trọng Phiêu (tức Đào Quang Hải); sinh ra trong một gia đình, một dòng họ, một địa phương có truyền thống cách mạng, bố mẹ mất sớm, lại là em út hàng ngày phải đi mò cua, bắt ốc bán lấy tiền cùng các anh chị đùm bọc nuôi nhau. Phiêu đã sớm giác ngộ cách mạng, lên 9 tuổi em viết đơn tình nguyện tham gia du kích xã Nhân Mỹ (Lý Nhân - Hà Nam). Với ý chí cách mạng, tính tình nhanh nhẹn, hoạt bát em được giao nhiệm vụ làm liên lạc trong vùng địch tạm chiếm. Đổi tên thành Đào Quang Hải để che mắt địch, em thường xuyên cải trang vào bốt địch rải truyền đơn, vẽ sơ đồ bố trí quân sự của chúng, chuyển các thư từ tài liệu cách mạng, thường xuyên cùng bộ đội, du kích quấy rối bốt địch, đánh địch, chống càn. Em đã cùng với đồng đội cắm cờ đỏ sao vàng tung bay trên bốt giặc làm kẻ thù thất vía kinh hồn, còn nhân dân thì nô nức phấn khởi. Mười ba tuổi, em xung phong vào bộ đội, làm liên lạc cho bộ đội huyện và bộ đội tỉnh Hà Nam sau là tiểu đoàn chủ lực 71. ở đâu em cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, được khen thưởng. Trong trận chống càn tháng 3 năm 1954 tại An Cừ, An Tố (ý Yên - Nam Định), em đã cùng đơn vị chiến đấu dũng cảm đẩy lùi nhiều đợt tấn công của địch, bảo vệ được cơ sở, bảo vệ được nhân dân và cũng chính tại đây em đã mãi mãi ra đi khi vừa tuổi trăng tròn trong niềm tiếc thương vô hạn của nhân dân và thiếu nhi địa phương. Em được truy tặng danh hiệu liệt sỹ.

Trước đó, vào giữa năm 1951, hai đội viên lập thành tích xuất sắc trong công tác Trần Quốc Toản là Nguyễn Ngọc Thanh và Đỗ Thị Hiền đã được cử tham gia Đoàn đại biểu thanh niên - sinh viên Việt Nam dự Đại hội liên hoan thanh niên - sinh viên thế giới lần thứ III tại Béclin (Thủ đô nước CHDC Đức cũ). Đây là lần đầu tiên thiếu nhi nước ta tham gia hoạt động quốc tế. Về sau, các Đại hội Liên hoan thanh niên - sinh viên thế giới nào cũng có các đại biểu thiếu nhi ta tham gia. Đại hội Liên hoan lần thứ IV tại Bucarét (Rumani) có đội viên xuất sắc Hoàng Hữu Thư và một số bạn khác tham gia. Các bạn đều đã may mắn và vinh dự được gặp Bác Hồ kính yêu, ghi lại dấu ấn đời đời không thể phai mờ trong tâm trí về tình thương yêu rộng lớn, sâu sắc của Bác đối với các cháu.

Vui lòng trước sự tiến bộ của các cháu và phong trào thiếu nhi trong cả nước, Trung thu năm 1952, Bác làm thơ khen và cổ vũ các cháu:

"Ai yêu các nhi đồng
Bằng Bác Hồ Chí Minh?
Tính các cháu ngoan ngoãn,
Mặt các cháu xinh xinh,
Mong các cháu cố gắng
Thi đua học và hành.
Tuổi nhỏ làm việc nhỏ,
Tùy theo sức của mình:
Để tham gia kháng chiến,
Để gìn giữ hoà bình.
Các cháu hãy xứng đáng:
Cháu Bác Hồ Chí Minh!.

Năm 1952 cũng là năm Ban Thường vụ Trung ương Đoàn TNCQ tổ chức Hội nghị cán bộ phụ trách nhằm tổng kết kinh nghiệm công tác phụ trách Đội qua quá trình triển khai các Nghị quyết của Đảng về công tác thiếu nhi. Trước đó, vào tháng 10 năm 1951, Ban Thường vụ TW Đoàn cử các anh Hồ Trúc (ủy viên Ban Thường vụ TW Đoàn), Phong Nhã (nhạc sỹ), Phạm Triều, Nguyễn Hiệp và Hồ Thống về trường Trung học kháng chiến Hùng Vương (Phú Thọ) triển khai xây dựng thí điểm tổ chức Đội thiếu nhi Tháng Tám theo các điều quy định trong đề án công tác thiếu nhi trên cơ sở quán triệt tinh thần các nghị quyết quan trọng của Đảng về công tác thiếu nhi. Sau gần 8 tháng triển khai kế hoạch thí điểm, đúng ngày 15-5-1952, 14 thiếu niên xuất sắc nhất của trường đã được chọn tham gia buổi lễ kết nạp Đội. Anh Hồ Trúc thay mặt Ban Thường vụ TW Đoàn trao khăn quàng đỏ cho 14 đội viên và 3 anh, chị phụ trách là Bùi Đình Hạc (nay là Nghệ sĩ nhân dân đạo diễn Điện ảnh), Đặng Quốc Sơn, Nguyễn Tích Thông. Từ đó trở đi, tổ chức Đội của trường ngày càng phát triển mạnh mẽ. Tất cả 20 lớp học đều có các phân đội. Lớp đội viên đầu tiên của trường sau đó đều trở thành đoàn viên và số lớn trở thành đảng viên đã trưởng thành cùng với sự phát triển của đất nước. Nhiều gương mặt tiêu biểu đã xuất hiện từ trong lớp đội viên này như các anh Phan Diễn (nay là ủy viên Bộ Chính trị TW Đảng), Tiến sỹ Hồ Tiến Nghị (nay là ủy viên TW Đảng, Tổng giám đốc Thông tấn xã Việt Nam), Viện sỹ Nguyễn Văn Đạo (nay là Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội), Tiến sỹ Chu Tuấn Nhạ (nay là ủy viên TW Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học công nghệ môi trường), các thiếu tướng quân đội Nguyễn Ngọc Diệp, Nguyễn Hồng Bàng... Cũng trong năm 1951, Trung ương Đoàn đã cử đoàn cán bộ đến xã Văn Ban và một thôn ở xã Phú Khê (Xương Thịnh) để xây dựng thí điểm tổ chức Đội. Những kinh nghiệm xây dựng Đội ở hai nơi nói trên đã được báo cáo tại Hội nghị cán bộ phụ trách như vừa nêu. Hội nghĩ đã thống nhất một số chủ trương như Đội có bài ca chính thức, khẩu hiệu chung, cấp hiệu và phiên chế tổ chức. Hội nghị cán bộ phụ trách Đội do Trung ương Đoàn triệu tập vào năm 1952 tại thị xã Tuyên Quang đã đánh dấu bước trưởng thành của Đội và phong trào thiếu nhi nước ta.

Sau hội nghị cán bộ phụ trách Đội do TW Đoàn triệu tập, một số Tỉnh Đoàn đã tổ chức các Đại hội thiếu nhi gương mẫu như Đại hội của Nam Định được tổ chức sau khi giải phóng Đông Biên, một cứ điểm của Hoàng Quỳnh trước đây. Tại Đại hội thiếu nhi gương mẫu Ninh Bình, Đội thiếu nhi Yên Mô Thượng và Đội thiếu nhi của Đinh Thị Vàng ở Gia Viễn được tổ chức quàng khăn đỏ và mang tên là Đội thiếu nhi Tháng Tám.

Một sự kiện rất có ý nghĩa gây xúc động cho thế hệ trẻ và đồng bào cả nước là bài văn vần của Bác Hồ kính yêu lần đầu tiên đăng trên báo Nhân Dân ra ngày 29-5-1952, sau đó được Đài tiếng nói Việt Nam và Đài phát thanh Matscơva (Liên Xô) phát lại nhiều lần khen ngợi em Đỗ Văn Sinh (Bí danh là Dinh) mới hơn 10 tuổi quê ở thôn Tự Tiên, xã Tiên Minh (Tiên Lãng - Hải Phòng) mặc dù bị giặc tra tấn dã man nhưng kiên quyết không khai để bảo vệ các anh chị du kích dưới hầm bí mật. Hôm đó, giặc đi càn, chúng phát hiện ra một căn hầm bí mật nằm ở giữa bụi tre lớn. Chúng cuốc hầm nhưng bụi tre chắc quá nên chúng chỉ khoét được một lỗ nhỏ một người chui lọt và moi lên được mấy bộ quần áo nâu. Đoán chắc trong hầm có du kích, bọn giặc kêu gọi những người dưới hầm đầu hàng, sau đó lại dùng rơm đốt và quạt khói. Chúng dẫn Sinh đến vừa đe dọa vừa dỗ dành rồi bắt Sinh xuống hầm tìm xem có bộ đội, du kích hay không. Nếu nói dối chúng sẽ bắn chết.

"Dù có chết cũng phải bảo vệ các anh các chị", Sinh nghĩ vậy. Em cố làm ra vẻ sợ hãi, ngoan ngoãn chui xuống. Bò vào trong, em nhận ra ngay ba anh chị cán bộ đang nép mình ở góc hầm là anh Miêng, anh Toàn và chị Thìn. Sinh khẽ bảo các anh các chị ngồi áp mặt vào tường và quay lưng ra ngoài rồi lấy bùn trong hầm xoa kín người các anh, chị. Đoạn em quay lên nói với địch là hầm không có người. Bọn địch xúm vào đấm đá Sinh túi bụi. Có tên lấy gậy, lấy báng súng quật thẳng vào đầu em. Sinh ngã xuống gốc cây chuối hột, máu chảy đầm đìa. Một lúc sau chúng lại bắt Sinh xuống hầm. Sinh không còn nhớ mình lên xuống bao nhiêu lần nữa, mỗi lần quay trở lên là một lần Sinh lại lắc đầu: hầm không có người ẩn rồi lại bị chúng đánh đập. Sau đó, bọn giặc đưa bật lửa bắt em soi vào trong để chúng đứng bên trên kiểm tra. Tình huống thật nguy hiểm vì nếu soi nhất định bọn địch sẽ phát hiện ra những người trong hầm. Một ý nghĩ chợt lóe lên, Sinh đón lấy chiếc bật lửa ra vẻ thành thạo bật lên nhưng lại tắt ngay, rồi em ngồi xuống làm như chuẩn bị soi vào trong. Chính vào giây phút đó Sinh dùng hai ngón tay đầy bùn nước vuốt nhanh vào bấc chiếc bật lửa. Thấy Sinh bật mãi không được bọn địch bên trên đưa liền mấy chiếc bật lửa khác, Sinh lại làm như vậy. Sau cùng chúng bắt Sinh dẫn một tên lính xuống cùng tìm. Sinh mưu trí bò ngược vào trong hầm làm ra vẻ ngoan ngoãn dẫn đường kỳ thực là dùng chân tay cản địch và dùng tấm thân nhỏ bé che cho các anh chị nấp bên trong.

Khi vào gần đến góc hầm. Sinh dùng hai tay quờ quạng liên hồi, lại dùng hai chân đạp vào thành hầm và nói với tên lính là hầm đã kịch rồi. Trong căn hầm tối tăm ướt át tên địch đã chột dạ, lại bị chân tay và tấm thân của Sinh che khuất nên hắn không phát hiện được những người bên trong. Hắn ra hiệu cho Sinh quay trở lên. Sau đó cả bọn dẫn Sinh đi nơi khác. Ba cán bộ nhân cơ hội ấy chui ra khỏi hầm vùng chạy. Bọn địch bất ngờ phát hiện được và hò nhau đuổi theo, song cả ba chạy thoát ra ngoài đồng lúa. Cay cú vì bị mắc lừa, bọn giặc tra tấn Sinh dã man hơn. Thân thể Sinh mềm nhũn như ngọn khoai nước bị hơ nóng. Tối hôm đó Sinh khôn khéo trốn khỏi nơi địch giam giữ trở về với đội du kích thân yêu và cùng các anh các chị chiến đấu cho đến ngày giải phóng.

Tấm gương dũng cảm, quên mình, bình tĩnh và mưu trí tuyệt vời của Đỗ Văn Sinh, một em bé hơn mười tuổi nhanh chóng lan truyền trong vùng sâu địch hậu sông Hồng, vang lên tận Việt Bắc. Biết chuyện đó Bác Hồ rất vui lòng. Người viết bài văn vần nhan đề: "Giữ bí mật bảo vệ cán bộ".

Huyện Tiên Lãng có em tên Dinh
Tuổi lên 10 mà tính rất ngoan
Thấy quân giặc Pháp bạo tàn
Giết người cướp của, đốt làng mà đau
Thấy quân dân thi nhau chiến đấu
Họ hy sinh xương máu vì dân
Em thương anh chị dân quân
Em làm liên lạc góp phần đánh Tây
Cuối năm ngoái giặc vây Tiên Lãng
Chúng bắt em tra tấn thảm thay
Dìm xuống nước, treo lên cây
Thân hình tiều tuỵ chân tay tím bầm
Chúng bắt em chỉ hầm bí mật
Em cắn răng không thốt một lời
Khi giặc tìm thấy hầm rồi
Bắt em chui xuống tìm người trốn đây
Em khẽ bảo: "Các anh chị ngồi quay lưng lại
Em lấy bùn đắp lại lên lưng..."
Rồi lên báo với giặc rằng:
"Không ma nào trốn ở trong hầm này!"
Giặc gầm thét rằng mày nói dối
Lại đánh em túi bụi một hồi
Em rằng: "Các quan nghi tôi
Thì cùng tôi xuống tìm tòi mà xem"
Giặc cho lính cùng em tìm lại
Đập lung tung chẳng thấy ai ra...
Chờ khi giặc đã kéo ra
Ba người cán bộ chui ra khỏi hầm
Cháu Bác Hồ thật là oanh liệt
Giữ bí mật, dù chết không khai
Cứu cán bộ khỏi giặc Tây
Các em chiến đấu càng ngày càng hăng.
Ký tên C.B (Bút danh của Bác Hồ)

*
*   *

Bước sang Đông - Xuân 1953 - 1954, cuộc kháng chiến của nhân dân ta ngày càng thu được những thắng lợi to lớn. Tháng 9 năm 1953, Bộ Chính trị Trung ương Đảng ta họp bàn kế hoạch tác chiến với chủ trương đưa bộ đội lên Tây Bắc để buộc địch phải phân tán lực lượng tạo thời cơ cho ta mở rộng vùng giải phóng. Phong trào thiếu nhi cả nước lúc này phát triển rộng khắp. Do phải tập trung lực lượng cho kháng chiến, phong trào tòng quân trong thanh thiếu niên đã thu hút nhiều đoàn viên thanh niên từ các vùng giải phóng, vùng du kích, vùng căn cứ tham gia quân đội, đồng thời cũng có đông thương binh trở về với quê hương, đồng ruộng sau khi bị thương tích trong chiến đấu. Vì vậy, phong trào Trần Quốc Toản được các tổ chức Đội ở cơ sở tập trung thực hiện nhằm giúp đỡ các gia đình neo đơn, gia đình thương binh, liệt sĩ gặp khó khăn. Công tác Trần Quốc Toản của thiếu nhi lúc này mở ra nhiều phạm vi mới, thí dụ như các em trực tiếp chăn dắt hay nhận nuôi trâu bò để đảm bảo sức kéo cho các gia đình thương binh, liệt sĩ. ở các tỉnh miền Nam, phong trào "Một con gà, một bụi chuối" những năm đầu kháng chiến được nhiều nơi vẫn duy trì song cũng có rất nhiều thôn, ấp có hình thức vận động thiếu nhi đến giúp các gia đình trong cả mùa gặt lúa. Các em tổ chức thành từng đội và luân phiên đảm nhận nhiều công việc đồng áng theo sức của mình.

Vùng căn cứ kháng chiến được củng cố, vùng giải phóng được mở rộng nên Đảng và Nhà nước ta chủ trương phát triển thêm nhiều trường tiểu học, trung học song song với việc tiếp tục mở các lớp thanh toán mù chữ.

Phong trào thi đua học tập của thiếu nhi được quan tâm chỉ đạo. Em nào học giỏi, hoạt động Đội tốt thì được tặng danh hiệu "Học sinh gương mẫu". Để gây không khí vui tươi, lạc quan trên khắp mọi miền đất nước trước những thắng lợi to lớn về quân sự, chính trị, ngoại giao của ta, hoạt động của thiếu nhi mở ra hướng mới là tham gia tích cực vào việc thành lập các nhóm văn nghệ, ban ca hát, đội kịch, đội tuyên truyền... đem lời ca, tiếng hát, bài thơ, vở kịch ca ngợi quân dân Việt Nam anh hùng đến với đồng bào và tuổi trẻ kể cả những nơi xa xôi, vùng đồng bào các dân tộc.

Trung thu năm 1953, Bác Hồ gửi cho các cháu bài thơ đầy sảng khoái:

9 Tết Trung thu,
8 năm kháng chiến,
Các cháu khôn lớn,
Bác rất vui lòng.
Thu này Bác gửi thơ chung,
Bác hôn các cháu khắp vùng gần xa,
Thu này hơn hẳn những Thu qua,
Kháng chiến thắng lợi gấp ba, bốn lần.
Phát động nông dân,
Cải cách ruộng đất,
Dân đỡ chật vật,
Hăng hái tăng gia.
Xóm gần cho đến làng xa,
No cơm ấm áo, theo đà tiến lên.
Chỉnh huấn, chỉnh quân,
Bộ đội cố gắng,
Quyết chiến quyết thắng
Diệt giặc lập công.
Khắp nơi Nam, Bắc, Tây, Đông.
Đưa tin thắng trận cờ hồng tung bay.
Các cháu vui thay!
Bác cũng vui thay!
Thu sau so với Thu này vui hơn.

Bác đã dự đoán rất đúng như thực tiễn sau này đã diễn ra.

Ngày 20-11-1953, sau khi được tin quân ta tiến lên Tây Bắc, giặc Pháp vội vàng cho 6 tiểu đoàn nhảy dù chiếm Điện Biên Phủ. Đến đầu tháng 3-1954, địch tăng quân ở Điện Biên Phủ lên 17 tiểu đoàn cùng với nhiều xe tăng, xe vận tải và cả một phi đội không quân thường trực. Thực dân Pháp và đế quốc Mỹ chủ trương xây dựng Điện Biên Phủ thành một pháo đài không thể bị tấn công và sẵn sàng nghiền nát đối phương bất cứ lúc nào.

Trước những lời lẽ huênh hoang và sự chuẩn bị tốn kém to lớn của giặc. Bộ Chính trị Trung ương Đảng và Bác Hồ quyết định mở cuộc tiến công chiến lược vào tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Trong thư gửi Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tư lệnh chiến dịch, Bác viết: "Chiến dịch này là một chiến dịch rất quan trọng, không những về quân sự mà cả về chính trị, không những đối với trong nước mà đối với quốc tế. Vì vậy toàn quân, toàn dân, toàn Đảng phải tập trung hoàn thành cho kỳ được". Các chiến trường trong cả nước cũng đồng loạt ra quân đánh địch phối hợp với Điện Biên Phủ.

Sau 56 ngày đêm chiến đấu liên tục, mãnh liệt, quân ta đã tiêu diệt hoàn toàn tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, bắt sống tướng Đờ Cáttơri và toàn bộ Bộ tham mưu của giặc vào lúc 17 giờ 30 ngày 7-5-1954.

Lá cờ "Quyết chiến, quyết thắng" của Bác Hồ tung bay trên Điện Biên Phủ. Ngày 21-7-1954, Hội nghị Giơnevơ về Đông Dương kết thúc. Hội nghị thừa nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, Lào, Campuchia. Quân đội nước ngoài phải rút khỏi Đông Dương và mỗi nước Đông Dương sẽ tổ chức tổng tuyển cử tự do. Miền Bắc nước ta được hoàn toàn giải phóng.

Trung thu năm 1954, như Bác đã dự đoán vào năm trước là sẽ vui hơn. Quả đúng như vậy nên trong thư gửi các cháu, Bác viết: "Trung thu này là Trung thu hòa bình đầu tiên, sau 8, 9 năm kháng chiến anh dũng của nhân dân ta... Trăng thu trong đẹp, sáng rọi khắp nơi, từ Nam đến Bắc. Cũng như lòng Bác yêu quí tất cả các cháu miền Bắc và miền Nam".

"Đến ngày Nam Bắc một nhà
Các cháu xúm xít, thì ta vui lòng".

Sưu tầm

 
Tin tiêu điểm
Kỷ niệm 76 năm Ngày thành lập Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh
Đoàn thanh niên ra quân tổng vệ sinh môi trường
Hội nghị tổng kết Tháng thanh niên năm 2017
Phong trào hiến máu tình nguyện năm 2017
Đoàn xã Thành Lập tổ chức Đại hội điểm cấp cơ sở Đoàn thanh niên nhiệm kỳ 2017 - 2022
 
Tin đọc nhiều
Hội nghị lần thứ nhất Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XVI, nhiệm kỳ 2015-2020
Phát động nhắn tin ủng hộ Chương trình “Nhà bán trú cho em”
15
Tân Thành: Với các hoạt động hưởng ứng Tháng thanh niên
Hội thi Nghi thức Đội và liên hoan Phụ trách Sao giỏi, năm học 2015 – 2016
Đang online: 1
Ngày hôm qua: 163
Ngày hôm nay: 100
Lượt truy cập: 1124487
 
ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH HUYỆN LƯƠNG SƠN - TỈNH HÒA BÌNH
Địa chỉ: Tiểu khu 12 - TT Lương Sơn - Huyện Lương Sơn - Hòa Bình
Điện thoại: 02183.824.176 - Fax: 02183.824.176

 Thư điện tử: huyendoanlshb@gmail.com
Facebook: huyendoanluongsonhb@gmail.com